ثبت قرارداد رهنی یا قرارداد بانکی؟
ثبت قرارداد رهنی یا قرارداد بانکی؟
به منظور توثیق ملک مشتری و یا وثیقه گذار مشتری بانک در معاملات بین بانکها با مشتریان خود، یک نسخه کامل قرارداد منعقده که حاوی مشخصات مالک و ملک مورد نظر برای ترهین نیز است به دفترخانه ارسال و تقاضای تنظیم سند نسبت به کل مفاد قرارداد می گردد، که سندی مفصل بوده و هرنسخه آن تا شش برگ معاملاتی یک برگی (برگه های بزرگ مورد استفاده در دفترخانه ها) می رسد وبا توجه به تعدد بانکها، تنوّع و گوناگونی قراردادهای هر یک از این بانکها و مضاف بر آن برخی تغییرات هر از گاه در مفاد هر یک از قراردادها، از طرف دیگر لزوم رعایت قیود و تشریفات قانونی برای دفترخانه، تحریر و ثبت قراردادهای رهنی بانکها به سبک حاضر، علاوه بر اینکه مستلزم صرف وقت زیاد برای مشتری، بانک و دفترخانه می باشد مستعد بروز هرگونه اشتباه و ایجاد مشکلات عدیده ای در هر یک از مراحل تنظیم و ثبت و تکمیل سند تا اجرای مفاد آن و موجد مسئولیتهای ناخواسته ای برای هر یک از دفترخانه و یا بانک و یا طرف قرارداد می باشد و در نتیجه نارضایتی هر سه طرف ذیمدخل را در پی دارد؛ لیکن چون موضوع بحث محصول یک برهه زمانی خاص نیست و آرام آرام و نامحسوس در طول زمان های متمادی به وجود آمده، مغفول واقع شده است، که با توجه به سیاست پیشگیرانه حاکم به نظر لازم است نسبت به این مهم نیز توجه شود به ویژه این که زیرساختهای قانونی لازم مهیاء می باشد زیرا:
اولاً) با توجه به اطلاق و عمومیت کلمه (بانک) در ماده 15 قانون عملیات بانکی بدون رباء «كليه قراردادهايی كه در اجرای مواد "9"، "11"، "12"، "13" و "14" اين قانون مبادله میگردد، به موجب قراردادی كه بين طرفين منعقد میشود، در حكم اسناد لازمالاجراء و تابع مفاد آييننامه اجرايی اسناد رسمی است.» و ماده 7 قانون تسهیل اعطای تسهیلات بانکی «کلیه قراردادهایی که بین بانک و مشتری در اجراء قانون عملیات بانکی بدون ربا منعقد میگردد در حکم اسناد رسمی بوده و از کلیه مزایای اسناد تجاری از جمله عدم نیاز به تودیع خسارت احتمالی بابت أخذ قرارتأمین خواسته برخوردار میباشد.»، مقررات قانون مزبور و امتیازات احصاء شده در آن، شامل تمامی بانکهای دولتی و غیردولتی است. بنابراین قراردادهای منعقده بین بانک ها و مشتریان آن از مضاربه، فروش اقساطی، اجاره به شرط تملیک، مزارعه، مساقات و جعاله، استصناع، مرابحـه و خرید دین (موضوع مواد فصل 3 قانون عملیات بانکی بدون ربا و ماده 98 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه) به استثنای معاملاتی که مستلزم اجرای تشریفات قانونی در دفترخانه می باشد در حکم سند رسمی و تابع مفاد آييننامه اجرايی اسناد رسمی است. و استثنای معنونه ناشی از تبصره ذیل ماده 11 آیین نامه فصل 3 قانون عملیات بانکی بدون ربا «معاملاتی که طبق قوانین و مقررات موضوعه باید در دفاتر اسناد رسمی انجام شوند کماکان طبق تشریفات مربوط انجام خواهد شد.» که نشأت گرفته از مواد 47 و 48 قانون ثبت اسناد واملاک می باشد.
لذا با این تفصیل از منظر قانون و مقررات بانکها اعم از دولتی و غیردولتی از حیث اعتبار و سندیت معاملات و انعقاد قرارداد در حکم اسناد رسمی قابل اجراء می باشند لیکن تنها مواردی از مفاد قرارداد که با اجریی تشریفات قانونی در دفاتر اسناد رسمی آن واجد رسمیت و قابلیت تعقیب واجراء پیدا می کند باید در دفترخانه انجام شود فلذا عموماً هدف قانونی بانکها از ثبت تمامی مفاد قراردادها، فقط ثبت انتقالات ملک و ترهین و توثیق ملک، تعویض وثیقه به منظور تثبیت حقوق مالکیت و حقوق رهنی متعلقه و امکان صدور اجرائیه علیه طرف قرارداد عهد شکن می باشد و اگر مابقی مفاد قرارداد در دفترخانه به ثبت نرسد به اعتبار قرارداد داخلی بانک خدشه وارد نمی شود.
ثانیاً) اگر هر یک از دفاتر اسناد رسمی بخواهند به تکلیف قانونی خود عمل کنند و صرفاً به تنظیم و ثبت مفادی از قرارداد رهنی که راجع به رهن ملک باشد اقدام نمایند و از ثبت بی جهت و بی فایده مابقی مفاد آن قرارداد امتناع کند گره ای از مشکلات نخواهد گشود، مشکلات عدیده دیگری ایجاد خواهد نمود.
بنابراین باعنایت به شق (2) بند (و) ماده 46 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه «سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مکلف است: ... در راسـتای توسـعه سامانه یکپارچه ثبـت اسناد رسـمی و امـلاک، نسبـت به الکترونیکی نمودن کلیه مراحل نقل و انتقالات، ثبت اسناد رسمی و املاک تا پایان سال دوم برنامه اقدام نماید.» و بند (م) ماده 211 همان قانون «سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مکلف است در راستای توسعه سامانه یکپارچه ثبت اسناد و املاک و راهاندازی مرکز ملی دادههای ثبتی، نسبت به الکترونیکی کردن کلیه مراحل ثبت معاملات تا پایان سال دوم برنامه اقدام کند، به نحوی که امکان پاسخ آنی و الکترونیک به استعلامات ثبتی و ثبت آنی معاملات با به کارگیری امضاء الکترونیکی مطمئن فراهم شود.» الکترونیکی نمودن کلیه مراحل نقل و انتقالات و ثبت آنی معاملات را تکلیف نموده است، اگر با رایزنی و تعامل و هم اندیشی و هم افزائی، ترتیبی برای ایجاد وحدت رویه مناسب اتخاذ شود که به موجب آن: «دفاتر اسناد رسمی در خصوص اسناد بانکها به استناد نامه بانک که حاوی مشخصاتی (مانند مشخصات بانک و معرفی نماینده، مشخصات وام گیرنده و وثیقه گذار، نوع و شماره و تاریخ قرارداد، مدت قرارداد و مشخصات مورد معامله و مقدار مورد رهن و مدت رهن) باشد فقط راجع به آن قسمت از قرارداد که مستلزم تشریفات قانونی خاص (مانند رهن ملک و انتقال مالکیت) می باشد نسبت به تنظیم و ثبت سند اقدام نماید.» در عمل، ثبت آن قسمت از مفاد قرارداد بانکی که هدفی از ثبت را تأمین نمی کند و فایده عملی برای بانک و مشتری او در پی ندارد از تشریفات ثبتی دفترخانه حذف شده و سندی که تنظیم و ثبت می شود در یک برگ معاملاتی نیم برگی و با دقت و سرعت بیشتر و مهمتر واجد قابلیت مراجعه آسان و فهم مندرجات آن برای هر سطحی از متقاضیان (و وفق منظور قانونگذار) خواهد بود، و از ایجاد آسیبهایی ناشی از کثرت تنوع تعداد قرارداد و مفاد آن که مدام دفاتر اسناد رسمی، بانکها و مشتریان او را به نوعی تهدید می کند پیشگیری مؤثری خواهد شد.
